Pamięć o przeszłości, losach ludzi przymusowo wyrwanych ze swoich rodzinnych stron oraz budowaniu nowego życia na Warmii i Mazurach była jednym z ważnych kontekstów ogólnopolskiej konferencji naukowej „Rok pierwszy. Spojrzenie po 80 latach”, która odbyła się 19 października 2026 roku w Auli im. Anny Wasilewskiej w Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie.
W tym ważnym wydarzeniu uczestniczyła delegacja Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Olsztynie na czele z Prezes Teresą Dydykało, reprezentując środowisko Sybiraków – świadków historii, których dramatyczne doświadczenia zesłań, deportacji, utraty rodzinnych stron i powojennych przesiedleń stanowią nieodłączną część dziejów Polski oraz naszego regionu.
Konferencja, zorganizowana przez Instytut Północny im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, wpisała się w obchody 80. rocznicy powojennych przemian na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Wydarzenie odbyło się pod honorowym patronatem Marszałek Senatu RP Małgorzaty Kidawy-Błońskiej i zgromadziło przedstawicieli władz państwowych i samorządowych, środowisk naukowych, instytucji kultury oraz organizacji społecznych.
Wśród uczestników znaleźli się m.in. ministrowie Marcin Kulasek i Tomasz Siemoniak, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego Maciej Wróbel, marszałek województwa warmińsko-mazurskiego Marcin Kuchciński, europoseł Jacek Protas oraz prezydent Olsztyna Robert Szewczyk.
Podczas konferencji naukowcy i eksperci podejmowali zagadnienia związane z powojennymi przemianami społecznymi, kulturowymi i tożsamościowymi Ziem Zachodnich i Północnych. Szczególną uwagę poświęcono procesowi tworzenia nowych wspólnot przez ludzi przybywających z różnych części przedwojennej Polski, niosących ze sobą odmienne doświadczenia, tradycje i wspomnienia.
Dla środowiska Sybiraków tematyka ta ma wymiar szczególnie osobisty. Wielu mieszkańców powojennej Warmii i Mazur stanowili bowiem Polacy, którzy wcześniej doświadczyli sowieckich represji, deportacji w głąb ZSRR, zesłania na Syberię i do Kazachstanu, a także utraty swoich domów na Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej. Po latach cierpienia i tułaczki właśnie na Warmii i Mazurach odnajdywali miejsce, w którym mogli odbudowywać swoje życie, zakładać rodziny i współtworzyć lokalne społeczności.
Udział naszej delegacji w konferencji był wyrazem troski o zachowanie pamięci o tych doświadczeniach oraz podkreśleniem roli Sybiraków w kształtowaniu powojennej historii regionu. Nie sposób bowiem w pełni opowiedzieć dziejów współczesnej Warmii i Mazur bez pamięci o losach zesłańców, repatriantów i przesiedleńców.
Ważnym punktem wydarzenia było również otwarcie wystawy „Przemiany. Krajobraz kulturowy Warmii i Mazur 1945-2025”, ukazującej osiemdziesiąt lat przemian regionu – od trudnych początków powojennej rzeczywistości po współczesność. Ekspozycja stała się okazją do refleksji nad dziedzictwem pokoleń, które pomimo bolesnych doświadczeń wojny i przymusowych migracji budowały tutaj swój nowy dom.
Dla przedstawicieli naszego Oddziału zarówno konferencja, jak i wystawa były ważną okazją do spotkania z historią regionu, wymiany refleksji oraz przypomnienia, że za wielkimi procesami dziejowymi zawsze stoją konkretni ludzie, ich dramaty, odwaga, wytrwałość i nadzieja.
Pamięć o Sybirakach jest częścią pamięci Warmii i Mazur. To także zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń, aby świadectwa osób deportowanych i represjonowanych przez sowiecki system totalitarny nie zostały zapomniane.
Dziękujemy organizatorom, w szczególności Instytutowi Północnemu im. Wojciecha Kętrzyńskiego, za przygotowanie tego wartościowego wydarzenia oraz stworzenie przestrzeni do rozmowy o historii, która nadal kształtuje naszą wspólną tożsamość.
Cześć i chwała Sybirakom! Pamiętamy o przeszłości – dla przyszłych pokoleń.
